کتابداران فردا2

چندین بار به دوستان نزدیک و انجمنی گفتم بیایید در این دوران جنگ از سوی کتابخانه ها حرکتی بکنیم برای کتابداری اجتماعی و اینکه فعالیتی داشته باشیم که به درد جامعه بخورد. کسی حوصله نداشت انگار. اما روانشناسان به خوبی نبض جامعه را دست گرفتند و التیام بخش آنها بودند از نظر روانشناختی. ما هم دلخوشیم به کنگره های سالانه ای که برگزار می کنیم و عشق پنل و این چیزها. دور از جامعه و تاثیرمان بر آن. حس بی فایدگی بهم دست داد. با همکاران پژوهشی دانشگاه صحبت کردیم و با همکاری یکی از استادان روانشناسی یک وبینار خوب برگزار کردیم. خودم هم یکی دو تا مطلب با اسم آزمایشگاه دانش شناسی درباره کتاب درمانی درجنگ نوشتم و به اشتراک گذاشتم. نمیدانم پس رشته ما کجا باید خاصیت خودش را نشان بدهد؟ فقط نک و ناله کردن که کسی به ما توجهی نمیکند که ((نشد کار و نشد کاسبی)) به قول پدر بزرگ پسر دایی ام!

روز آخر کاری است. هر سال تا اخرین لحظه می ماندم دانشگاه و بعد با بقیه همکاران خداحافظی می کردیم و می رفتیم. نه چهارشنبه سوری داشتیم نه لحظه خداحافظی درست و حسابی با همکاران. دلم برای دانشکده تنگ شده. برای گلدان اتاقم. برای شوخی کردن با آقای هاشمی در ابدارخانه. برای خیره شدن به ته تهران از پنجره اتاقم. نه توانستیم جشن تکلیف در مدرسه برای بچه ها بگیریم. نه کلاسها درست و حسابی برگزار شد. نه نتوانستیم برای رفتن به شیراز تدارک ببینیم. نه اینکه در بساط دست فروشهای افسریه ول بچرخیم. نمیدانم شاید بگذرد این روزگار تلخ تر از زهر. گمان نکنم دیگر آن آدم قبل از ساعت 10 صبح روز نهم اسفند شوم. گاهی از غصه قطره اشکی بی صدا روی کیبرد می چکد. بی صدا و آهسته...تا حدی موتور سواری را یادگرفتم، تصدیقش را هم بگیرم شاید بروم پیک موتوری کار کنم!

دیروز خیلی دلواپس بودم. همسرم و پدرش رفتند تهران که اسباب جامانده را بیاورند. راضی نبودم بروند ولی چاره ای هم نبود. هم او بهتر می دانست که چه می خواهد و هم اینکه من اینطور مواقع دچار پنیک می شوم و بی دست و پا! با ماشین یکی از اقوام رفتند تهران. به سرعت رفتند و چهار صبح رسیدند منزل. کارهایشان را کردند و امروز در حال بازگشت با قطارند. ولی دیشب خواب به چشمم نیامد. هی اخبار را می خواندم و نگران تر می شدم. ملیکا هم نگران بود و گریه می کرد. بالاخره رفت پیش عزیزجون و خوابید. ولی من تا سحر بیدار بودم. قبل از نماز صبح رفتم توی صف نانوایی نان نایینی. نفردوم بودم. اینجا همانطور که گفتم باید از پنج و نیم صبح نوبت بگیرید که ده تایی نان را بگیرید. وگرنه باید در طول روز دو نان بگیرید. هواخیلی سرد بود و سوز بدی می آمد. یکی دو تا پیرمرد که با هم رفیق بودند با هم صحبت می کردند. نمی فهمیدم چی می گویند. زبان اصیل نایینی مثل زبان پارسی قدیم است و کلمات فارسی امروزی یا عربی خیلی به ندرت دارد. یکی دو تا حرف را می فهمیدم چی میگویند ولی درکل هیچی! آخر سر یکیشان گفت ایشیم آتیش کریم! رفتند چوب آورند و یک آتش گرم وعالی درست کردند. حسابی گرم شدیم و بوی دود گرفتم. در آسمان رقص ابرها را می دیدم. زیبا بود. برگشتم منزل و پیش ملیکا خوابیدم. ساعت هشت و نیم کلاس ملیکا شروع شد. تا ساعت یازده پیشش ماندم که تکالیفش انجام شود. بعدش رفتم دنبال کارهای دیگر. بعد از کلاس بردمش پارک لاله نایین و با هم توپ بازی کردیم. حسابی کیف کرد. برگشتیم و رفتیم کتابخانه نایین و کتابهایی را پس دادیم و کتابهایی امانت گرفتیم. حسابی خسته بودم. رسیدیم منزل خوابیدم. اصلا غش کردم! بیدار شدم ساعت چهار و نیم عصر بود. همسرم و پدرش در راه نایین هستند در قطار. خدایا به سلامت بدارشان.

باز هم نائین گردی می کنم. به همه چیز دقت می کنم. در نایین چیزهای قدیمی و اصیل زیاد یافت میشود. مثل دوچرخه های قدیمی دو ترکه. مثل پیکان قدیمی. مثل طاقهای قدیمی خانه ها. حتی برخی افراد هنوز تیپ قدیمی دارند. امروز یک ماشین هیلمن دیدم! از آن هیلمهای اصلی دو در. ایستادم و چند دقیقه ای خوب نگاهش کردم. میخواستم ببینم راننده اش کیست. یک خانم و آقایی مسن سرنشینش بودند. آرم قدیمی ایران خودرو هم داشت. بعدش یک پیکان دهه 1340 دیدم. از آنهایی که جلوی داشبوردش چوبیست. با قالپاق های قدیمی و فابریک! راننده ای که شلوار بگی قدیمی پایش بود و یک سامسونت دستش بود. انگار سال 1350 را داری می بینی. از یک طرف هم مغازه های لوکس، تیپهای امروزی، ماشین های لاکچری. واقعاً نایین دیدنی است، با اصالت و یک نگین ارزشمند در دل کویر. جایی که دوست داری ساعتها قدم بزنی و خانه ها و مردمش را نگاه کنی و خسته نشوی. همه در آرامشند و زندگی جاریست.

هنوز خبری از برگشتن به تهران نیست. امروز بالاخره رفتم کتابخانه عمومی نایین و چند تا کتاب و مجله برای خودم و ملیکا جان گرفتم. مدتی هم در شهر گشتم تا باطری قلم نوری را پیدا کنم که نشد. خیلی راه رفتم نزدیک به شش کیلومتر! دست از پا درازتر برگشتم منزل. هنوز خجالت می کشم که سربار صاحبخانه ایم! برای همین سعی می کنم روزها منزل نباشم و خریدهای خانه را انجام دهم و کمتر مفت خوری کنم! از بعد ازظهر هم کلاس مجازی ملیکا جان شروع شد و مشغول است! امان از سر به هوایی اش. ملیکا جان با دختری به اسم نهال در اینجا دوست شده و خیلی وقت ها را با او می گذراند. امروز بچه ها را بردیم کتابخانه عمومی نایین. بعدش هم بردیمشان نارین قلعه و مسجد جامع نایین را دیدند. به قول ملیکا جان برای تحقیقاتش لازم است!

رفتیم کتابخانه دو تا مورد جالب توجهم را جلب کرد. یکی اینکه خانمی داشت به کتابدار که بسیار خوش برخورد هم بود می گفت دکتر به من گفته حافظه ات ضعیف شده باید کتاب بخوانی. من هم آمدم عضو کتابخانه بشوم و کتاب بگیرم و بخوانم که دچار الزایمر نشوم. یکی دیگر هم خانمی بچه ای داشت حدود 3 ساله. آورده بودش کتابخانه. بچه با ذوق و شوق طوری کتابها را ورق می زد که انگار سالهاست این یار مهربان را می شناسد. تازه به دختر من می گفت نی نی بیا پیشم با هم کتاب بخوانیم! بچه ها هم غیر از چند کتاب که امانت گرفتند بازی هم بردند که شب دور هم بازی کنند. هنوز خبری از بازگشت به خانه نیست.دلتنگ خانه ایم. شلوغی بلوار قیطریه، ترافیک اتوبان صدر...

امروز برای ملیکا جان تکالیف ریاضی، فارسی، علوم و زبان داشتیم که سرش گرم باشد. یاد سال قبل افتادم که شب احیا را در حسینیه رستم اباد بودیم و بعدش می رفتیم منزل خودمان. الان مدتهاست خانه را ندیدیم. امروز هم گذشت. کم کم باید فکر رفتن به شیراز باشیم. عجب سال عجیبی شد. عجب سال پر تنش و چالشی شد. عجب...عجب...

بالاخره تمرین موتورسواری کردم. سه سال پیش البته اولین بار مزه موتورسواری را چشیدم ولی دیگر یادم رفته بود. بنابراین خواستم دوباره امتحان کنم و یادم بیاید. با اینکه چند بار ناشی گری کردم و موتور کپ می کرد و خاموش می شد ولی کم کم ترسم ریخت و توانستم بر موتور مسلط شوم. آخر خجالت اور است که بچه های نوجوان به راحتی موتورسواری میکنند و من با 45 سال سن هنوز بلد نیستم. باز هم صبح رفتیم کتابخانه عمومی نایین و کتاب دادیم و کتاب گرفتیم! سرم را با کتاب خواندن گرم می کنم هنوز و گاهی هم بعد ازظهر ها می زنم بیرون و در خیابان های نایین قدم می زنم. روزی شش کیلومتر راه می روم! حالا یا به قصد خرید یا کنجکاوی. کم کم همه خیابان های نایین را بلد شده ام. از خیابان کارگاه تا خیابان امام و مسجد جامع و غیره... با اینها زمستان را سر می کنم...

جمعه 15 اسفند 1404

دو هفته دیگر نوروز است و سال جدید می رسد. روزهای سختی است. خاطرم نیست که طی این همه سال عمرم این مقطع از سال را انقدر سختی کشیده باشیم. تصمیم گرفتم اخبار را دنبال نکنم. ولی مگر میشود؟! اخبار آدم را دنبال می کنند! صبح رفتم اتوماسیون اداری ام را جک کنم. دیدم حکم عضویتم در کارگروه تخصصی علم اطلاعات و دانش شناسی وزارت علوم تایید شده. حاصل یک انتخابات آنلاین در رشته ما. نمیدانم الان در این شرایط به چه کارم می آید؟! لبخند تلخی زدم و سری تکان دادم. سیستم گلستان را باز کردم. چندین مقاله و اثر پژوهشی از همکاران مانده بود که باید تایید می کردم. الان فرصت خوبی بود برای انجام کارهای اداری. جمعه صبح! وسط یک جنگ! شاید امروز دستی به مقاله کانون پرورشی بکشم. اگر انگیزه و حسی داشتم. امروز هم سالگرد تولد زنده یاد دکتر حری هست و هم روز درختکاری. 20 سال قبل در مرکز انجمن مفاخر تولد دکتر حری را جشن گرفته بودیم. خودش هم بود و عجب مجلسی بود. من هم که طبق معمول دوربین به دست بودم و مرتب عکس می گرفتم. یک دوربین نیکن داشتم. از همین سایبرشاتهای فسقلی. ولی کیفیتش برای 20 سال قبل خیلی خوب بود. آن سال دوربین را از خیابان جمهوری حدود 200 هزار تومان خریدم. یعنی یک سوم حقوقم در آن سال که در دانشگاه جندی شاپور اهواز بودم. بگذریم. هر سال این موقع در باغچه مان درخت می کاشتیم. چه کارهای به ظاهر کوچکی که الان حسرت بزرگمان شده است. داشتم فکر می کردم رفقای خارج نشین ما که یک زمانی در ایران با هم رفت و آمد خانوادگی داشتیم و الان حسابی رنگ عوض کرده اند و قبل از رخدادهای اخیر، گنده گویی در فضای مجازی زیاد داشتند الان یک حالی از ما می پرسند؟! یا در کنار سواحل ارامش بخش خود همراه با حیوان خانگی شان مشغول شاهنامه خوانی اند؟! یا این حس و حال ما برایشان اهمیت ندارد؟ بعد به این نتیجه رسیدم که اصلا مهم نیست. مگر موقعی که داشتند می رفتند به خود زحمت دادند یک خداحافظی ساده بکنند؟ بهتر است ذهنم را درگیر این چیزهای بی ارزش نکنم.

سه شنبه، چهارشنبه و پنجشنبه 14 اسفند 1404

این چند روزه با پیاده روی و خرید و مطالعه سر میکنم. اینترنت هم نیست که روی مقاله هایم کار کنم. خرده کاری های ماشین را انجام می دهم. کمک می کنم که درسهای ملیکا جان انجام شود. کمی خرید می کنم. در نایین فروشگاه اتکا پیدا کردم. بعد از ظهری با یکی از اقوام رفتیم به بیابان های اطراف نایین و ته مانده های غذا را برای سگهای بیابان ریختیم. چقدر سگهای قشنگ و بزرگی بودند و سریع دوست شدند.

اگر قرار باشد یک هفته دیگر هم از دیار دور باشم باید یک مهارتی را یاد بگیرم. تصمیم گرفتم موتور سواری یادبگیرم. البته اگر کسی حاضر باشد موتورش را قرض بدهد تا کمی تمرین کنم. فعلاً روزهای پیچیده ای داریم و هیچی قابل پیش بینی نیست. باید صبر کرد و توکل. شب تا دیروقت منزل خاله همسرم بودیم و سر بچه ها را با بازی مافیا گرم کردیم. بچه ها باید از این شرایط دور باشند و ذهنشان ارام باشد هر چند خیلی دشوار است. من که همیشه عادت داشتم نه و نیم شب بخوابم این بار تا 4 صبح از دلهره و تشویش خوابم نبرد.

الان دیگر نایین هستیم. با دلهره تهران را ترک کردیم. یکشنبه شب به نائین رسیدیم. صبح زود رفتیم نان مخصوص نایینی بگیریم. نایین یک نان مخصوص گرد دارد که بسیار مقوی و خوشمزه است ولی صبح زود باید نوبت بگیریم و هزینه ده نان بدهیم و بعد طبق نوبت از هشت صبح به بعد نانها را با دادن فیش تحویل بگیریم. همه کارکنان نانوایی هم خانم بودند. یکی پای دخل، یکی چانه گیر، یکی نان داخل تنور می کرد و یکی هم در می آورد. افرین بهشان. یادم رفته بودم لب تابم را بیاورم. تقریباً بی حوصله و کلافه بودم. کتابخانه هم تعطیل بود. سعی کردم کتابهای موجود در منزل را بخوانم. یا خودم را به کارهای دیگر و خرید مشغول کنم. رفتم سازمان انتقال خون نایین که خون بدهم ولی گفتند روزهای فرد باید بیایم. کلید سازی هم رفتم که تعطیل بود. کار خاصی نداشتم. کمی خرید کردم و برگشتم. ملیکا جان هم به درسهایش می رسید تا عقب نماند و مطالب یادش نرود. فعلا سرم را با کتابخواندن گرم می کنم. شبها منزل یکی از اقوام همه جمعند. این شب نشینی در نایین، یک رسم جالب است که تا پاسی از شب می نشینند و با هم گفتگو می کنند و دورهمند. من چون عادت دارم شب ها زود بخوابم به این رسم نمی رسم! وقتی آنها در اوج گفتگو هستند من در اوج خواب خود هستم.

برنامه همیشگی. ظرفها را شستم. سحری خوردم و کمی خوابیدم و بعد بچه ها را بیدار کردم که برویم سرکار. همسرم قرار بود برود میدان تجریش شورای حل اختلاف. منزل ماند. ملیکا را رساندم مدرسه. خواستم بروم بنزین بزنم که بی خیال شدم. با مادرم صحبت کردم و آرزوی هفته ای خوب را برای هم کردیم. صبح خانم هاشمی از کارشناسان پژوهش آمد. درباره جلسه ساعت ده شورای دانشکده صحبت کردیم و جمع بندی شد که چه مطالبی مطرح شود. چند تا نامه را امضا کردم و ایمیلها را چک می کردم. همسرم به دادگاه رسیده بود و گفت که نگران نباشم. ساعت حدود ده بود. صدای چیزی شبیه هواپیما شنیدم و بعد...پنجره را باز کردم و آقای برخورداری را صدا کردم که بیاید ببیند قضیه چیست؟! تا بخواهد بیاید خودم دیدم چی شد...زدم توی سرم. سریع همکاران را خبر کردم. هنوز خبر نداشتیم چی بر سرمان آمده. سریع دستور تخلیه دانشگاه از دانشجویان صادر شد. به سرعت رفتم مدرسه ملیکاجان را بیاورم. بچه های زبان بسته توی راهرو بودند. مدیر و ناظم مدرسه هراسان و پریشان بودند و مراقب بچه ها. صدای انفجارهای دیگر امد سریع از مدرسه خارج شدم. ترافیک ولنجک وحشتناک بود. نمیشد از منطقه خارج شد. صبر کردیم که بار هیجان ترافیکی کم شود. رفتیم دفتر دکتر مظاهری با همکاران صحبت کردیم. کم کم همه تصمیم گرفتیم برویم. همسرم از میدان تجریش پیاده رفته بود منزل. خیالم راحت شد. با همکاران خداحافظی غریبی کردیم که انگار دیگر همدیگر را نخواهیم دید. لحظه ای بود که توصیفش نمیشود کرد. دانشگاه را ترک کردیم به سمت منزل. ترافیک دیگر نبود تا اتوبان صدر. سر راه کمی نان خریدیم و رفتیم منزل. نگران و دلهره بودیم. تا صبح شاید یک ساعت خوابیدم.

جمعه هشتم اسفند 1404

شب قبل رفته بودیم منزل پدر همسر گرامی. دردسرهای این همسایه نادان سبب شد تا کمی لایحه نویسی را هم یاد بگیریم. با بزرگترها هم مشورت می کردیم که چه بگوییم. کمی خرید کردیم و روغن موتور ماشین را عوض کردم. شب کمی دیرتر رفتیم خانه. نمی دانستیم آخرین شب آرامش است.

چندی پیش فیلم قدیمی چه کسی امیر را کشت می دیدم. فیلم برای 20 سال پیش است ولی همان موقع هم فرصت نشد ببینم. خیلی از این فیلم لذت بردم. از آن ژانرهایی که دوست دارم. دیدن این فیلمها حوصله می خواهد. فیلمنامه و بازی ها عالی بودند. کمی همذات پنداری کردم با این فیلم! با خودم فکر کردم چه کسی از بین نزدیکان، امیر را می کشد؟! البته آخرش خیلی غیر منتظره تمام شد! در یکی از کامنتها بزرگواری خواستند که پایان فیلم را نگویم. البته فیلم مربوط به دو دهه پیش هست. من هم پایان فیلم را به احترام نظر ایشان پاک کردم! خاطرم هست این فیلم را یکی ازدوستانم به اسم آقای عبدالمجید هنگامی که در یکی از پارکهای ساحلی اهواز با هم صحبت می کردیم تعریف کرده بود. از همان موقع مشتاق بودم فیلم را ببینم. ولی فرصت نمیشد. اصلا این فیلم من را یاد اهواز می اندازد. یاد پیاده روی هایم از زیتون کارمندی که محل زندگی موقت چهار ماه من بود تا کیانپارس! جوان بودم و این همه راه و گرما را حس نمی کردم. در همان زمان و همان گعده های اهواز، ایده ایجاد یک خبرگزاری برای کتابداری ایران به ذهنم رسید و با دوستان مطرحش کردیم و حتی اسمش را هم گذاشتیم. به هرحال نشد و 4 سال بعد گروه دیگری همت کردند و ایجادش کردند. دستشان درد نکند. به هرحال چه کسی امیر را کشت مرا برد به سالهای شیرین ولی مبهم اهواز! سالهایی که بعدا زمینه یک سیری شد که اگر نبود امکانش فراهم نمیشد. حالا واقعاً چه کسی امیر را کشت؟!

از سال 1387 برایت وقت گذاشتم. جوانی ام با تو گذشت. می توانستم بروم جای دیگر، می توانستم بروم فرصت مطالعاتی. نرفتم. ماندم و ساختمت. تا مرز حذف شدن رفتیم ولی باز نگذاشتم این اتفاق بیفتد. نگذاشتم حتی یک نفر از همکاران گروه بفهمد که این گروه قرار بود منحل شود. تلاش کردم و نشد. خون دلها خوردم برایش. غصه ها خوردم برایش. به خاطرش تلاش کردم زودتر دانشیار شوم تا مجوز رشته علم سنجی بگیریم. به خاطرش برخی شبها تا نیمه شب بیدار بودم. دهها دانشجو آمدند و رفتند. ولی گروه ماند. آدمهای زیادی آمدند و رفت ولی گروه ماند. من هم می روم ولی گروه می ماند. من و گروه با هم رشد کردیم و بالنده شدیم. با هم غصه خوردیم و با هم شاد بودیم. حالا دیگر این کودک بزرگ شده و نیازی ندارد دستش را بگیرم. می سپارمت به خدا. امیدوارم که پای نا اهل به سویت باز نشود.

چند روزی نوشتن این لایحه دفاع بابت چیزی که همسایه های گرامی در کاسه ما گذاشتند وقت من را گرفته است. هنوز در حیریتم از اینکه این کار را کرده اند ولی از یک طرف هم خوشحالم. چون بالاخره کارت شناسایی خود را بعد از شش سال ارائه کردند و پشت خنده های الکی شان دیگر پنهان نمی شوند! نگران نیستیم چون حقی را ضایع نکرده ایم و دلایل حقوقی داریم! امیدوارم به خیر بگذرد با این همسایه های بد سگال بد ذات!

این هفته دو دفاع دکتری رفتم به دانشگاه تهران. خانم پلویی و آقای انتهایی. خانم پلویی دانشجوی من در دانشگاه علامه بود. 17 سال قبل! ماشالا حالا داشت از تز دکتری اش دفاع می کرد و دو فرزند گل هم داشت. موضوعش حوزه فلسفی داشت و بسیار وزین بود. هم به لحاظ موضوعی و هم به لحاظ حجم زیاد کار. زحمت زیادی کشیده بود. دفاع دوم هم که امروز برگزار شد مربوط به آقای انتهایی بود. موضوع گراف دانش را برای یکی از مراکز اسناد کار کرده بود. سوژه عملیاتی و قابل توجهی بود. دانش فنی و علمی بسیار خوبی دارد و کارش هم انصافاً خوب بود. بعد از جلسه دفتر دکتر نوروزی رفتم و کمی گپ زدیم. بعد هم یک امانتی داد که مربوط به شش سال پیش بود! خاطرم است در زمستان شش سال قبل که برای یک جلسه دفاعیه آمده بودم شال گردنم را جا گذاشته بودم. شش سال امانت داری کرده بود. تا این جلسه هم تمام شد و برگشتم دانشکده ساعت شد دو عصر. تا ساعت چهار عصر دانشکده بودم و البته کمی هم راجع به مسائل مختلف با دکتر محسن گپ زدیم. بعد هم که رفتم دنبال بچه ها و دیگر به سمت منزل رفتیم. روز خسته کننده ای بود. به ویژه اینکه ذهنم درگیر مسائل و کارهای مختلف از جمله اقدام شگفت انگیز همسایه های بداندیشمان بود! پنجشنبه هم رفتم کتابخانه حسینیه ارشاد تا کتابهای جدید برای ملیکا جان بگیرم. بچه های کوچک مثل هر هفته مشغول بازی و کتاب خواندن و شعر خوانی بودند. کتابدارشان هم داشت به آنها درباره تحمل پذیرش شکست در بازی می گفت. شب هم که منزل یکی از دوستان مهمان بودیم و مشغول گپ زدن.